Uzoq bir mamlakatda,
Allaqaysi davlatda,
O'tgan mashhur shoh Dadon
Yoshlikdan u zo'ravon:
Qo'shni ellarga har dam
Solar ekan dahshat, g'am;
Yoshin yashagach, tinib,

oltin xoroz 1

Jang-jadaldan tiyinib,
Tinch yashash istapti shoh.
Shunda qo'shnilar nogoh
Shoh tinchligin buzdilar,
Ko'p ziyon yetkazdilar.
Hujumlardan o'z yurtin
Qo'riqlashga tun-u kun,
Saqlashi kerak Dadon,
Juda ko'p qo'shin ? posbon,
Hokimlar hech uxlamas,
Ammo sira ulgurmas.
Janubdan kutsalar, yov
- Sharqdan bosar beayov!
Bundan quvilsa tezdan,
Hujum qilar dengizdan.
Goh ko'z yoshi qildi shoh,
Uyquni tark etdi goh.
Yashash bo'ldimi shu ham!
Mana u so'rab yordam
Munajjim, donishmanddan,
Bichilgan bir dardmanddan.
Unga chopar yubordi,
Ta'zim bilan tez bordi.
Mana u donishmand chol
Dadon oldida darhol
To'rvadan oltin xo'roz
- Chiqarib, so'yladi roz:
Buni qo'ndir qo'noqqa,
- Dedi u shohga boqa;
- Oltin xo'rozim mening,
Bo'lsin sodiq qo'riqching:
Atrof tinch bo'lsa xo'roz,
Yotar chiqarmay ovoz;
Ammo chetdan ozgina
Hujum kutilsa yana,
Lashkar hamla qilsa yo,

oltin xoroz 2

Yuzlansa biror balo,
Toj silkitib xo'rozim,
Baland qilib ovozin,
Qichqirib qanot qoqar,
Yov kelar yoqqa boqar≫.
Shoh rahmat aytib shu choq

oltin xoroz 3

Oltin va'da etdi tog':
≪Bunday yaxshilik uchun,
- Dedi sevinchdan butun,
- Ne tilasang men darhol
Bajo keltirgayman, chol≫.
Xo'roz baland qo'noqda
Yurtni qo'riqlamoqda.
Sal sezilsa xavf-xatar,
Uyqusini tark etar,
Silkinar sodiq posbon,
Tikilib xavfli tomon,
Qichqiradi: ≪Qu-quv-quvv!
Davron sur, bilma qayg'u!
Qo'shnilar tinchib qoldi,
Hamlalari yo'qoldi,
Chor tarafdan shoh Dadon
Zarba berdi beomon.
Yillar o'tdi tinch va soz,
Tek turar edi xo'roz.
Bir kun shovqin-surondan
Dadon uyg'ondi birdan:
≪Shohimiz! Xalqqa padar!
- Hokim beradi xabar:
Hukmron! Uyg'on! Kulfat!≫
Shoh esnab der shu fursat:
Janoblar, o'zi ne gap?
Kim? Ne balo etmish daf?≫
Hokim der: ≪Yana xo'roz
Qichqirdi baland ovoz;
Poytaxtda qo'rqinch, suron≫.
Darchadan boqsa Dadon,
Xo'rozi talpinmoqda,
Sharq tomonga boqmoqda.
Shoh dedi: ≪G'animat dam!
Otlaning, bo'ling, ildam!≫
Shoh yo'llar sharqqa qo'shin,
Bosh etib to'ng'ich o'g'lin.
Xo'roz jim, shovqin tindi,
Dadon betashvish endi.
Sakkiz kun o’tdi shundan,
Xabar kelmas qo’shnidan:
Jang bo’ldi, yo bo’lmadi,
Shoh buni bilolmadi.
Xo'roz qichqirar tag'in,
Shoh yo'llar yana qo'shin,
To'ng'ichi uchun yordam
Yuborar kenjasin ham.
Xo'roz yana jim andak.
Ammo ular bedarak.
O'tdi yana sakkiz kun,
El-yurt qo'rquvda butun.
Xo'roz qichqirar yana;
Shoh qo'shin to'plar mana,
Sharqqa boshlar tortib saf,
Bilmaydi, bo'larmi naf?
Qo'shin yurar tun-u kun;
Holdan ketar bus-butun.
Na jangoh, na qarorgoh,
Na bir mozor ko'rar shoh.
≪Ne ajab hol?≫ ? o'ylar u.
Sakkiz bor tong otdi-ku.
Shoh qo'shinin yiroqqa,
Boshlab boribdi toqqa,

oltin xoroz 5

Yuksak tog'lar ora bir
Ko'rindi ipak chodir.
Ajib sukutda har yon
Tor darada beomon
- Qirilib qo'shin yotar,
Shoh chodir tomon shoshar...
Qanday dahshatli ahvol!
Ko'z tashlar borib darhol
Jonajon qo'sh o'g'ilga,
Besovut, bedubulg'a
Ikkisi yotar jonsiz,
Bir-biriga omonsiz
- O'tkir qilichni sanchib.
Otlari yurar sanqib.
Payxon bo'lgan o'tloqda,
Qonga qorishgan yoqda
Shoh yig'lapti: ≪Farzandim,
Voy sho'rim! Jigarbandim!
Tuzoqqa lochinlarim
- Tushipti! Bitdi umrim≫.
Shoh bilan hamma yig'lar,
Tog'-u tosh, voha yig'lar,
Hamma yig'lar, chekar oh.
Chodir ochildi nogoh...
Shamaxon malikasi,
Suluv qizlar bekasi
Jilmayib tongday yorqin,
Shohni qarshilar sokin.
Kunga boqqan boyqushdek
Shoh tikilib qoldi tek.
Qiz qoshida olib tin,
Unutdi farzand dog'in.
Ta'zim-la Dadonni qiz
Bilagidan ushlab tez
Chodirga olib yurdi,

oltin xoroz 6

Tabassum qilib turdi.
Unga dasturxon yozdi,
Noz-ne'mat-la to'yg'azdi
Kimxob o'rin tuzatdi,
Oromgohga uzatdi.
So'ngra rosa bir hafta
Zavqlanib farog'atda,
Qizga bo'lib mahliyo
Shoh surdi kayf-u safo.
Va nihoyat bir kuni
Shoh ham uning qo'shini
Saroyga jo'nab qoldi,
Go'zal qizni ham oldi.
El og'zida mish-mishlar,
Bo'lgan-bo'lmagan ishlar.
Poytaxt bo'sag'asida,
Shahar darvozasida
Ularni shovqin bilan
Xalq kutib olar ekan;
To'parava, shoh va qiz
Ketidan chopishar tez.
Barin tabriklar Dadon...
Va ko'rindi bir zamon
Boshda arabiy qalpoq,
Oq qushday soch-soqol oq
Bichilgan chol qadrdon.
≪Assalom, ey otaxon,
- Debdi shoh, ? kel, bemalol,
Tila tilagingni chol!≫
≪Shohim, ? deydi donishmand,
Istagimni aytsam man,
Esingdami, xizmatim,
Senga do'stlik hurmatim,
Va'da etganding bir vaqt,

oltin xoroz 7

Ne istasang ol deb naqd,
Shamoxon go'zal qizin,
Malikasin, oy yuzin,
Men uchun ayla ehson...
Dadon turardi hayron.
≪Senga ne bo'ldi? ? der ul:
Esingni yebsan butkul!
Shayton yo'ldan urdi yo
Sendan qochdimi hayo?
Va'da etganman albat,
Malika emas faqat!
Har narsaning cheki bor!
Nechun senga kerak yor?
Bas! Kimman? Sen yaxshi bil.
Shunga munosib so'z qil.
Mayli so'ra davlat, mol,
Shohona ot beray, ol!
Beray yurt yarmin senga≫.
- ≪Istamayman, yo'q!
Menga Bergil Shamoxon qizin,
Malikasin, oy yuzin≫.
- Deganmish donishmand chol.
Tufurganmish shoh darhol:
≪Hali shumi senda o'y!
O'zingni qiynama, qo'y,
Hadyadan umiding uz,
Qani, haydang buni tez,
Imonsiz chol jo'nab qol,
Haydang! Ko'zimdan yo'qol≫
Chol o'ylar≫ bir so'z demas,
Shoh-la bahslashib bo'lmas:

oltin xoroz 8

Hassa bilan urdi shoh
Keksa manglayga, evoh!
Sho'rlik yiqildi shu on,
Til tortmasdan berdi jon.
Poytaxt larzaga keldi,
Ammo qiz qah-qah kuldi.
Qo'rqitmas uni gunoh,
G'azabnok bo'lsa ham shoh
Qizga jilmayib qarar.
Shaharga kirib borar...
Birdan tarqaldi bir sas,
Poytaxt ahli shu nafas
Ko'rdiki, oltin xo'roz
Qo'noqdan etib parvoz
Shohning boshiga keldi,
Va qichqirib beomon
Boshin cho'qidi yomon...
Aravadan shunda shoh
Yerga yiqildi nogoh,
Bir oh tortdi-yu, o'ldi.
Malika g'oyib bo'ldi;
Dunyoga kelmaganday,
Hech narsa bilmaganday.
Chin emas: asli ertak,
Uqqanga saboq beshak.